Phân tích đặc điểm thực vật học và thành phần hóa học của cây Dừa cạn (Catharanthus roserus (L.) G. Don)

Tóm tắt

Đặt vấn đề: Dừa cạn (Catharanthus roseus (L.) G. Don) là cây thuốc được sử dụng phổ biến trong y học cổ truyền với các tác dụng như chống ung thư, hạ đường huyết và điều hòa huyết áp. Tuy nhiên, các dữ liệu về đặc điểm thực vật học, giải phẫu và vi học của cây, đặc biệt là vi phẫu và bột dược liệu của thân và hoa, hiện còn hạn chế và chưa được ghi nhận đầy đủ trong Dược điển, gây khó khăn cho công tác nhận diện và kiểm nghiệm nguyên liệu. Mục tiêu: Nghiên cứu này nhằm khảo sát đặc điểm hình thái, giải phẫu, vi học, sơ bộ thành phần hóa học của rễ, thân, lá, hoa và định lượng alkaloid toàn phần của rễ, thân và lá cây Dừa cạn. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Mẫu Dừa cạn hoa tím thu hái tại Long An được phân tích hình thái, giải phẫu, vi học, bột dược liệu; khảo sát thành phần hóa học theo phương pháp Ciuley cải tiến và xác định alkaloid toàn phần. Kết quả: Dừa cạn có thân trụ đứng, lá đơn mọc đối, hoa lưỡng tính mẫu 5, rễ trụ. Bột dược liệu gồm mảnh mô mềm, mạch xoắn…. Thành phần hóa học gồm alkaloid, flavonoid, carotenoid; hàm lượng alkaloid cao nhất ở lá (1.3987 ± 0.0077%). Kết luận: Nghiên cứu góp phần bổ sung dữ liệu phục vụ nhận diện và kiểm nghiệm dược liệu Dừa cạn.

Abstract

Background: Catharanthus roseus (L.) G. Don is a medicinal plant widely used in traditional medicine for its anticancer, hypoglycemic, and blood pressure - regulating activities. However, data on the botanical, anatomical, and microscopic characteristics of the plant, particularly the microanatomy and powdered drug features of the stem and flower, remain limited and have not been fully documented in pharmacopoeias, causing difficulties in identification and quality control of the raw material. Objectives: This study aimed to investigate the morphological, anatomical, and microscopic characteristics, preliminarily evaluate the chemical constituents of the root, stem, leaf, and flower, and determine the total alkaloid content of the root, stem, and leaf of C. roseus. Materials and methods: Purple-flowered C. roseus samples collected in Long An Province were subjected to morphological, anatomical, microscopic, and powdered drug analyses. Preliminary phytochemical screening was conducted using the modified Ciuley method, and total alkaloid content was determined. Results: C. roseus is characterized by an erect cylindrical stem, opposite simple leaves, bisexual pentamerous flowers, and a taproot system. The powdered drug contained parenchyma fragments and spiral vessels. The chemical constituents included alkaloids, flavonoids, and carotenoids. The total alkaloid content was highest in the leaves (1.3987 ± 0.0077%). Conclusion: This study provides additional data to support the identification and quality control of C. roseus as a medicinal raw material.