Đặc điểm thực vật học và hoạt tính kháng khuẩn của cây Ngũ sắc (Ageratum conyzoides L., Asteraceae)

Tóm tắt

Đặt vấn đề: Ageratum conyzoides L. được dùng trong y học dân gian để điều trị viêm, vết thương và nhiễm khuẩn. Nhiều nghiên cứu đã ghi nhận thành phần hóa học và hoạt tính kháng vi sinh vật của lá, tinh dầu. Tuy nhiên dữ liệu về đặc điểm dược liệu và hoạt tính kháng khuẩn của cao phần trên mặt đất tại Việt Nam còn hạn chế. Mục tiêu: Khảo sát đặc điểm thực vật học, sơ bộ thành phần hóa học và hoạt tính kháng khuẩn phần trên mặt đất của Ageratum conyzoides L. Phương pháp: Phần trên mặt đất của cây được khảo sát đặc điểm hình thái, vi phẫu, soi bột và xác định độ ẩm, tro toàn phần theo Dược điển Việt Nam V. Thành phần nhóm hợp chất được định tính bằng phản ứng hóa học đặc trưng. Cao chiết ethanol 70% được đánh giá hoạt tính kháng khuẩn bằng phương pháp khuếch tán trên đĩa thạch và xác định MIC trên Staphylococcus aureus ATCC 25923 và Pseudomonas aeruginosa ATCC 27853. Kết quả: Dược liệu có các đặc điểm hình thái và vi học phù hợp với mô tả của Dược điển Việt Nam V. Độ ẩm và tro toàn phần lần lượt là 10.09% và 9.09%, đạt yêu cầu chất lượng. Thành phần hóa học ghi nhận sự hiện diện của flavonoid, coumarin, tannin, alkaloid và tinh dầu. Cao chiết ethanol 70% thể hiện hoạt tính kháng khuẩn trên cả hai chủng vi khuẩn thử nghiệm, với MIC trên S. aureus và P. aeruginosa lần lượt là 0.3125 mg/mL và 0.625 mg/mL. Kết luận: Nghiên cứu bổ sung dữ liệu kiểm nghiệm dược liệu và hoạt tính kháng khuẩn của phần trên mặt đất A. conyzoides cho thấy S. aureus nhạy cảm hơn P. aeruginosa.

Abstract

Background: Ageratum conyzoides L. has been traditionally used in folk medicine for the treatment of inflammation, wounds, and bacterial infections. Previous studies have reported the phytochemical constituents and antimicrobial activities of its leaves, essential oils, and solvent fractions. However, information on the pharmacognostic characteristics and antibacterial activity of extracts from the aerial parts collected in Vietnam remains limited. Objective: To investigate the botanical characteristics, perform a preliminary phytochemical screening, and evaluate the antibacterial activity of the aerial parts of A. conyzoides. Methods: The aerial parts were examined for macroscopic, microscopic, and powdered drug characteristics, and their moisture and total ash contents were determined according to the Vietnamese Pharmacopoeia V. Preliminary phytochemical screening was carried out using standard qualitative chemical tests. The antibacterial activity of the 70% ethanol extract was evaluated against Staphylococcus aureus ATCC 25923 and Pseudomonas aeruginosa ATCC 27853 using the agar diffusion method, and the minimum inhibitory concentration (MIC) was determined. Results: The macroscopic and microscopic characteristics of the crude drug were consistent with the descriptions in the Vietnamese Pharmacopoeia V. The moisture content and total ash were 10.09% and 9.09%, respectively, meeting the pharmacopoeial quality requirements. Preliminary phytochemical screening revealed the presence of flavonoids, coumarins, tannins, alkaloids, and essential oils. The 70% ethanol extract exhibited antibacterial activity against both tested bacterial strains, with MIC values of 0.3125 mg/mL for S. aureus and 0.625 mg/mL for P. aeruginosa. Conclusion: This study provides additional pharmacognostic and antibacterial data on the aerial parts of A. conyzoides. The results indicate that the 70% ethanol extract possesses antibacterial activity against both tested bacteria, with S. aureus being more susceptible than P. aeruginosa.