ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT, MÃ VẠCH DNA VÀ SƠ BỘ THÀNH PHẦN HÓA HỌC CỦA CÂY NGỌC NỮ ẤN ĐỘ (Clerodendrum indicum, HỌ Lamiaceae)

Trần Thái Trân; Nguyễn Minh Tú; Đinh Phạm Hữu Quốc; Đặng Hoàng Nhật Vinh; Lại Thành Vinh; Nguyễn Thị Ngọc Hương

doi:10.59294/HIUJS.KHD.2026.001

Từ khóa:

Clerodendrum indicum, hình thái, giải phẫu, gen ITS, matK, thành phần hóa học

Tóm tắt

Đặt vấn đề: Toàn cây Ngọc nữ Ấn Độ (Clerodendrum indicum) chứa các hoạt chất chống viêm, kháng khuẩn và có tiềm năng chống ung thư. Tuy nhiên các nghiên cứu về loài này tại Việt Nam vẫn còn hạn chế. Mục tiêu nghiên cứu: Nghiên cứu về thực vật học, mã vạch DNA và thành phần hóa học của loài. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Mẫu cây thu thập tại Vũng Tàu được phân tích đặc điểm thực vật, trình tự gen ITS, matK, và phân tích sơ bộ thành phần hoá học bằng quy trình Ciulei được cải tiến. Kết quả: Loài nghiên cứu có tên khoa học là Clerodendrum indicum (L.) Kuntze với các đặc điểm thực vật đặc trưng: Lá mọc đối hoặc mọc vòng 3 - 5 lá; hoa không đều, 4 nhị, quả bế tư. Tinh thể calci oxalat xuất hiện nhiều trong rễ và thân cây; lá có lông tiết đầu tròn gồm 8 tế bào. Kết quả sơ bộ thành phần hóa học có sự hiện diện của triterpenoid tự do, carotenoid và chất khử ở cả rễ, thân, lá. Lá và rễ chứa các nhóm hoạt chất sinh học quan trọng như flavonoid, saponin và proanthocyanidin. Kết luận: Kết quả nghiên cứu cung cấp đầy đủ dữ liệu thực vật, thông tin di truyền và sơ bộ thành phần hóa học của loài C. indicum tại Việt Nam.

Abstract

Background: The entire plant Clerodendrum indicum (Turk's turban) contains bioactive compounds with anti-inflammatory, antibacterial, and potential anticancer properties. However, studies on this species in Vietnam remain limited. Objective: To investigate the botany, DNA barcoding, and phytochemical composition of the species. Materials and Methods: Plant samples collected in Vung Tau province were analyzed for botanical characteristics, ITS and matK gene sequences, and subjected to preliminary phytochemical screening using a modified Ciulei protocol. Results: The studied species was identified as Clerodendrum indicum (L.) Kuntze, with distinctive botanical features: leaves arranged oppositely or in whorls of 3 - 5; zygomorphic flowers with four stamens; schizocarpic fruit dividing into four nutlets. Calcium oxalate crystals were abundant in roots and stems; leaves possessed glandular trichomes with rounded heads composed of eight cells. Preliminary phytochemical analysis revealed the presence of free triterpenoids, carotenoids, and reducing substances in roots, stems, and leaves. Leaves and roots contained important groups of bioactive compounds such as flavonoids, saponins, and proanthocyanidins, while leaves showed the presence of tannins and anthraglycosides. Conclusion: The study provides comprehensive botanical data, genetic information, and preliminary phytochemical composition of C. indicum in Vietnam.

Tài liệu tham khảo

[1] X. Huang, R. Wu, Z. Xiong, and Z. Ma, “Pollen morphology of Clerodendrum L. (Lamiaceae) from China and its systematic implications,” PhytoKeys, vol. 235, pp. 53, 2023.

[2] Royal Botanic Gardens, Kew, “Clerodendrum indicum (L.) Kuntze,” Plants of the World Online. [Online]. Available: https://powo.science.kew.org (accessed 19/12, 2025).

[3] V. Singh, S. K. Srivastava, and L. M. Tewari, “Clerodendrum indicum (L.) Kuntze - a folk medicine for skin ailment (Agiya) from Bhar Aborigine of Tikri Reserve Forest, Gonda district, Eastern Uttar Pradesh,” Journal of Non-Timber Forest Products, vol. 23, pp 221-223, 2016.

DOI: https://doi.org/10.54207/bsmps2000-2016-0OU70A

[4] P. Somwong and R. Suttisri, “Cytotoxic activity of the chemical constituents of Clerodendrum indicum and Clerodendrum villosum roots,” Journal of Integrative Medicine, vol. 16, no. 1, pp. 57- 61, 2018.

[5] A. Pal, Z. Al Mahmud, N. Akter, S. Islam, and S. C. Bachar, “Evaluation of antinociceptive, antidiarrheal and antimicrobial activities of leaf extracts of Clerodendrum indicum,” Pharmacognosy Journal, vol. 4, no. 30, pp. 41-46, 2012.

[6] J. H. Wang, F. Luan, X. D. He, Y. Wang, and M. X. Li, “Traditional uses and pharmacological properties of Clerodendrum phytochemicals” Journal of Traditional and Complementary Medicine, vol. 8, no. 1, pp. 24-38, 2017.

[7] Sobuj, D. R., Rashid, T., Sarker, A. B., Sarkar, M. K., Islam, R., Dey, R., ... & Sheikh, S. “Assessment of Phytochemical Screening, Antimicrobial, Antioxidant, and Thrombolytic Potential of Ethanolic Leaf Extract of Clerodendrum indicum” Journal of Phytochemical Insights 2, no. 01, 1- 10, 2026.

[8] P. H. Hộ, Cây có vị thuốc ở Việt Nam. TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam: NXB Trẻ, 2007.

[9] V. V. Chi, Từ điển cây thuốc Việt Nam, Quyển 2. Hà Nội, Việt Nam: NXB Y Học, 2021.

[10] P. P. J. Herman, “The leaf anatomy of two Clerodendrum species (Verbenaceae),” South African Journal of Botany, vol. 64, no. 4, pp. 246-249, 1998.

[11] Thermo Scientific “Genomic DNA Purification Kit manual (Pub. No. MAN0012656). Thermo Fisher Scientific,” 2024.

[12] Tao Cheng, Chao Xu, Li Lei, Changhao Li, Yu Zhang, Shiliang Zhou, “Barcoding the kingdom Plantae: new PCR primers for ITS regions of plants with improved universality and specificity”. Molecular Ecology Resources 16(1): 138-149, 2016.

DOI: https://doi.org/10.1111/1755-0998.12438

[13] Jing Yu, Jian-Hua Xue, Shi-Liang Zhou, “New universal matK primers for DNA barcoding angiosperms”. Journal of Systematics and Evolution 49(3): 176-181, 2011.

DOI: https://doi.org/10.1111/j.1759-6831.2011.00134.x

[14] T. Hùng và cộng sự, “Phương pháp nghiên cứu dược liệu”, Đại học Y Dược thành phố Hồ Chí Minh, 2015.

[15] S. Z. Raihan, P. Biswas, M. M. Monir, S. K. Biswas, A. Chowdhury, and A. K. Rahman, “Phytochemical investigation and in vitro antinociceptive activity of Clerodendrum indicum leaves,” Pakistan Journal of Biological Sciences, vol. 15, no. 3, pp. 152-155, 2012.

[16] M. A. A. Rahman, A. T. M. Azam, and M. A. Gafur, “In vitro antibacterial principles of extracts and two flavonoids from Clerodendrum indicum Linn.,” Pakistan Journal of Biological Sciences, vol. 3, no. 10, pp. 1769-1771, 2000.