ĐÁNH GIÁ ĐỀ KHÁNG INSULIN TRONG THỰC HÀNH LÂM SÀNG: TỔNG QUAN CÁC PHƯƠNG PHÁP VÀ ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

Nguyễn Ngọc Minh Thư

doi:10.59294/HIUJS.KHTT.2026.005

Từ khóa:

đề kháng insulin, HOMA2-IR, QUICKI, TyG, McAuley, kẹp đẳng đường

Tóm tắt

Đặt vấn đề: Đề kháng insulin là cơ chế bệnh sinh trung tâm của đái tháo đường tuýp 2 và liên quan chặt chẽ với các rối loạn tim mạch - chuyển hóa. Tuy nhiên, các phương pháp đánh giá hiện nay khác nhau về cơ sở sinh lý, độ chuẩn hóa và tính khả thi trong thực hành. Mục tiêu: Tổng quan các phương pháp đánh giá đề kháng insulin, đồng thời so sánh ưu điểm, hạn chế và bối cảnh ứng dụng của từng phương pháp. Phương pháp: Tổng quan tường thuật các phương pháp định lượng trực tiếp, mô hình động học và các chỉ số thay thế từ mẫu đói hoặc nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống. Các phương pháp được đối chiếu theo nguyên lý sinh lý và mức độ phù hợp với thực hành lâm sàng. Kết quả: Kỹ thuật kẹp đẳng đường tăng insulin máu vẫn là chuẩn tham chiếu nhưng khó áp dụng thường quy do phức tạp và tốn nguồn lực. Trong bối cảnh ổn định, HOMA2-IR và QUICKI hữu ích khi có xét nghiệm insulin đói tin cậy. TyG và TG/HDL-C phù hợp cho sàng lọc ban đầu nhờ rẻ và sẵn có. Trong bối cảnh cấp tính, các chỉ số dựa trên glucose hoặc lipid cần được diễn giải thận trọng. Kết luận: Việc lựa chọn công cụ đánh giá đề kháng insulin cần được cá thể hóa theo mục tiêu lâm sàng và điều kiện xét nghiệm.

Abstract

Background: Insulin resistance is a central pathophysiological mechanism in type 2 diabetes mellitus and is closely associated with cardiometabolic disorders. However, currently available assessment methods differ in their physiological basis, degree of standardization, and clinical feasibility. Objective: To review current methods for assessing insulin resistance and compare their strengths, limitations, and clinical applicability. Methods: This narrative review summarizes direct quantitative methods, dynamic models, and surrogate indices derived from fasting samples or the oral glucose tolerance test. The methods were compared according to their physiological basis and their suitability for routine clinical practice. Results: The euglycemic-hyperinsulinemic clamp remains the reference standard, but its routine use is limited by complexity and resource demands. In stable clinical settings, HOMA2-IR and QUICKI are useful when reliable fasting insulin measurements are available. TyG and TG/HDLC are suitable for initial screening because they are inexpensive and widely available. In acute settings, glucose- or lipid-based indices should be interpreted with caution. Conclusion: The choice of method for assessing insulin resistance should be individualized according to the clinical objective and available laboratory resources.

Tài liệu tham khảo

[1] International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas. 11th ed; 2025.

[2] V. T. C. Thạch và cs., "Liên quan chỉ số kháng insulin và lipid máu ở bệnh nhân đái tháo đường type 2 chẩn đoán lần đầu," Tạp chí Y học Cộng đồng, 2022.

[3] R. A. DeFronzo, J. D. Tobin, and R. Andres, "Glucose clamp technique: a method for quantifying insulin secretion and resistance," (in eng), Am J Physiol, vol. 237, no. 3, pp. E214-23, Sep 1979, doi: 10.1152/ajpendo.1979.237.3.E214.

[4] Y. Harano et al., "Glucose, insulin, and somatostatin infusion for the determination of insulin sensitivity in vivo," (in eng), Metabolism, vol. 27, no. 9 Suppl 1, pp. 1449-52, Sep 1978, doi: 10.1016/0026-0495(78)90091-4.

[5] M. Matsuda and R. A. DeFronzo, "Insulin sensitivity indices obtained from oral glucose tolerance testing: comparison with the euglycemic insulin clamp," (in eng), Diabetes Care, vol. 22, no. 9, pp. 1462-70, Sep 1999, doi: 10.2337/diacare.22.9.1462.

DOI: https://doi.org/10.2337/diacare.22.9.1462

[6] M. Gutt et al., "Validation of the insulin sensitivity index (ISI(0,120)): comparison with other measures," (in eng), Diabetes Res Clin Pract, vol. 47, no. 3, pp. 177-84, Mar 2000, doi: 10.1016/s0168-8227(99)00116-3.

[7] M. Stumvoll et al., "Use of the oral glucose tolerance test to assess insulin release and insulin sensitivity," (in eng), Diabetes Care, vol. 23, no. 3, pp. 295-301, Mar 2000, doi: 10.2337/diacare.23.3.295.

[8] D. R. Matthews, J. P. Hosker, A. S. Rudenski, B. A. Naylor, D. F. Treacher, and R. C. Turner, "Homeostasis model assessment: insulin resistance and beta-cell function from fasting plasma glucose and insulin concentrations in man," (in eng), Diabetologia, vol. 28, no. 7, pp. 412-9, Jul 1985, doi: 10.1007/bf00280883.

[9] J. C. Levy, D. R. Matthews, and M. P. Hermans, "Correct homeostasis model assessment (HOMA) evaluation uses the computer program," (in eng), Diabetes Care, vol. 21, no. 12, pp. 2191-2, Dec 1998, doi: 10.2337/diacare.21.12.2191.

[10] B. Geloneze et al., "HOMA1-IR and HOMA2-IR indexes in identifying insulin resistance and metabolic syndrome: Brazilian Metabolic Syndrome Study (BRAMS)," (in eng), Arq Bras Endocrinol Metabol, vol. 53, no. 2, pp. 281-7, Mar 2009, doi: 10.1590/s0004-27302009000200020.

[11] A. Katz et al., "Quantitative insulin sensitivity check index: a simple, accurate method for assessing insulin sensitivity in humans," (in eng), J Clin Endocrinol Metab, vol. 85, no. 7, pp. 2402- 10, Jul 2000, doi: 10.1210/jcem.85.7.6661.

[12] K. A. McAuley et al., "Diagnosing insulin resistance in the general population," (in eng), Diabetes Care, vol. 24, no. 3, pp. 460-4, Mar 2001, doi: 10.2337/diacare.24.3.460.

[13] N. N. M. Thu, L. V. Nien, B. T. Dung, V. H. Vu, N. C. Thanh, and N. H. Thinh, "Diagnostic Performance of Surrogate Indices of Insulin Resistance Compared with HOMA2-IR in Non-Diabetic Patients with Acute Coronary Syndrome," (in eng), Med Arch, vol. 79, no. 6, pp. 473-480, 2025, doi: 10.5455/medarh.2025.79.473-480.

DOI: https://doi.org/10.5455/medarh.2025.79.473-480

[14] F. Guerrero-Romero et al., "The product of triglycerides and glucose, a simple measure of insulin sensitivity. Comparison with the euglycemic-hyperinsulinemic clamp," (in eng), J Clin Endocrinol Metab, vol. 95, no. 7, pp. 3347-51, Jul 2010, doi: 10.1210/jc.2010-0288.

[15] A. Bellis, C. Mauro, E. Barbato, A. Ceriello, A. Cittadini, and C. Morisco, "Stress-Induced Hyperglycaemia in Non-Diabetic Patients with Acute Coronary Syndrome: From Molecular Mechanisms to New Therapeutic Perspectives," (in eng), Int J Mol Sci, vol. 22, no. 2, Jan 14 2021, doi: 10.3390/ijms22020775

DOI: https://doi.org/10.3390/ijms22020775