HOẠT TÍNH CHỐNG OXY HÓA VÀ KHÁNG KHUẨN CỦA CÁC CAO CHIẾT TỪ LÁ VÀ QUẢ CÂY KIM QUẤT Triphasia trifolia (Burm. f.) P. Wils., HỌ CAM (Rutaceae)

Cao Đình Khôi; Nguyễn Thị Thủy Tiên; Nguyễn Thị Việt Trinh; Hồ Đắc Khôi Nguyên; Nguyễn Thị Thu Hương

doi:10.59294/HIUJS.KHTT.2026.023

Từ khóa:

Lá và quả cây Kim quất (Triphasia trifolia), hoạt tính chống oxy hóa, hoạt tính kháng khuẩn

Tóm tắt

Đặt vấn đề: Cây Kim quất (Triphasia trifolia (Burm. f.) P. Wils.) được sử dụng trong y học dân gian để giảm ho, kháng khuẩn và chống viêm. Tuy nhiên, các minh chứng khoa học về loài này hiện còn hạn chế. Mục tiêu: Sàng lọc cao chiết tiềm năng có hoạt tính chống oxy hóa hoặc kháng khuẩn từ lá và quả cây Kim quất. Phương pháp nghiên cứu: Đặc điểm hình thái thực vật được mô tả để định danh. Thành phần hóa thực vật được phân tích sơ bộ bằng phương pháp Ciulei cải tiến. Hoạt tính chống oxy hóa của các cao chiết (dung môi nước, ethanol 45% cho lá; ethanol 70% và 96% cho quả) được đánh giá qua thử nghiệm DPPH, ABTS. Hoạt tính kháng khuẩn được khảo sát bằng phương pháp khuếch tán trên đĩa thạch. Kết quả: Nghiên cứu đã mô tả đặc điểm hình thái thực vật của cây Kim quất. Phân tích hóa thực vật cho thấy sự hiện diện của coumarin, flavonoid và carotenoid. Cao chiết lá (ethanol 45%) và cao chiết quả (ethanol 96%) thể hiện hoạt tính chống oxy hóa mạnh nhất ở thực nghiệm khử gốc tự do ABTS với giá trị IC50 lần lượt là 71.38 µg/mL và 186.8 µg/mL. Các cao chiết lá ức chế vi khuẩn Gram dương (S. aureus, MRSA) hiệu quả hơn vi khuẩn Gram âm (E. coli, P. aeruginosa) và có hoạt tính kháng khuẩn cao hơn so với các cao chiết quả. Kết luận: Cao chiết từ lá và quả Kim quất có tiềm năng chống oxy hóa và kháng khuẩn, tạo tiền đề quan trọng cho các nghiên cứu ứng dụng tiếp theo.

Abstract

Background: Triphasia trifolia (Burm. f.) P. Wils., commonly known as Limeberry, is utilized in folk medicine for its antitussive, antibacterial, and anti-inflammatory properties. However, scientific evidence supporting these claims remains limited. Objectives: To screen potential extracts from the leaves and fruits of T. trifolia for antioxidant and antibacterial activities. Methods: Botanical morphological characteristics were described for identification purposes. Preliminary phytochemical screening was conducted using the modified Ciulei method. The antioxidant activity of various extracts (aqueous and 45% ethanol for leaves; 70% and 96% ethanol for fruits) was evaluated via DPPH and ABTS assays. Antibacterial activity was investigated using the agar disc diffusion method. Results: The morphological characteristics of T. trifolia were documented. Phytochemical analysis revealed the presence of coumarins, flavonoids, and carotenoids. The 45% ethanolic leaf extract and the 96% ethanolic fruit extract exhibited the most potent antioxidant activity in the ABTS radical scavenging assay, with IC50 values of 71.38 µg/mL and 186.8 µg/mL, respectively. Leaf extracts showed more pronounced inhibitory effects against Gram-positive bacteria (S. aureus, MRSA) compared to Gram-negative bacteria (E. coli, P. aeruginosa) and demonstrated superior antibacterial activity over fruit extracts. Conclusion: Extracts from the leaves and fruits of T. trifolia possess significant antioxidant and antibacterial potential, providing a foundation for further applied research.

Tài liệu tham khảo

[1] Bộ Y tế, “Báo cáo giám sát kháng kháng sinh tại Việt Nam năm 2020”, 2023.

[2] M. Rudrapal, S. J. Khairnar, J. Khan, A. B. Dukhyil, M. A. Ansari, M. N. Alomary, F. M.Alshabrmi, S. Palai, P. K. Deb, and R. Devi, “Dietary Polyphenols and Their Role in Oxidative StressInduced Human Diseases: Insights Into Protective Effects, Antioxidant Potentials and Mechanism(s) of Action”, Frontiers in Pharmacology, vol. 13, p. 806470, 2022.

[3] R. P. dos Santos, M. T. S. Trevisan, E. R. Silveira, O. D. L. Pessoa, and V. M. M. Melo, “Composição química e atividade biológica das folhas e frutos de Triphasia trifolia,” Química Nova, vol. 31, no. 1, pp. 53-58, 2008.

[4] N. Herdiana, Y. M. Sagala, S. Rizal, N. M. E. Kustyawati, “Extraction and Activity Test of Antibacterial Compounds from Limberry Leaves (Triphasia trifolia) Against Vibrio sp”, Journal of Multidisciplinary Applied Natural Science, vol. 5, no. 1, pp. 243-253, 2025.

[5] Bộ Y tế, “Dược điển Việt Nam”, Lần xuất bản thứ 5, Nhà Xuất Bản Y học, 2018.

[6] Đại học Y Dược thành phố Hồ Chí Minh - Bộ môn Dược liệu, “Giáo trình Thực tập Dược liệu của Bộ môn Dược liệu”, Nhà xuất bản Y học, 2022.

[7] T. T. T. Loan, L. V. Minh, L. T. K. Oanh, L. H. Triều, “Anti-hyperglycemic effect of herbal formula of Moringa oleifera, Vernonia amygdalina and Centella asiatica extracts in streptozotocininduced hyperglycemic mice”, Pharmacological Research - Modern Chinese Medicine, vol. 11, p.100428, 2024.

[8] J. Pérez-Jiménez and F. Saura-Calixto, “Anti-oxidant capacity of dietary polyphenols determined by ABTS assay: A kinetic expression of the results”, International Journal of Food Science and Technology, vol. 43, no. 1, pp. 185-191, 2008.

DOI: https://doi.org/10.1111/j.1365-2621.2006.01425.x

[9] M. Balouiri, M. Sadiki, and S. K. Ibnsouda, “Methods for in Vitro Evaluating Antimicrobial activity: a Review”, Journal of Pharmaceutical Analysis, vol. 6, no. 2, pp. 71-79, 2016.

[10] S. Abdullah, R. Mat Taha, N.A. Hasbullah, N. Mohamed, “Tissue culture, anatomical and morphological studies of Triphasia trifolia (Burm.f.) P. Wilson.”, Acta Horticulturae, pp. 110-118, 2008.

[11] N. X. Anh, P. V. Bình, Đ. T. Hà, “Phân lập một số hợp chất từ lá và cành cây Kim quất (Triphasia trifolia (Burm. f.) P. Wilson) thu hái tại Nam Định”, Tạp chí Dược liệu, vol. 23, no. 3, pp. 152-158, 2018.

[12] Y. Tian, H. Liu, J. Wang, and Z. Zhao, “Coumarins from the fruits of Triphasia trifolia”, Helvetica Chimica Acta, vol. 98, no. 6, pp. 843-848, 2015.

[13] B. E. Jaramillo Colorado, I. P. Martelo, and E. Duarte, “Antioxidant and Repellent Activities of the Essential Oil from Colombian Triphasia trifolia (Burm. f.) P. Wilson”, Journal of Agricultural and Food Chemistry, vol. 60, no. 25, pp. 6364-6368, 2012.

DOI: https://doi.org/10.1021/jf300461k

[14] R. Charoensup, P. Chusri, S. Siripong, and W. Lertprasertsuke, “Anti-inflammatory and antioxidant activities of compounds isolated from Triphasia trifolia (Burm. f.) P. Wilson”, Journal of Ethnopharmacology, vol. 193, pp. 408-415, 2016.

[15] O. Theanphong and W. Mingvanish, “Antimicrobial activity from leaves and stems of Triphasia trifolia (Burm. f.) P. Wilson”, Interprofessional Journal of Health Sciences, vol. 16, no. 1, pp. 33-39, 2018.