PHÁT TRIỂN CÔNG CỤ QUẢN TRỊ CÁC CƠ SỞ TRI THỨC DẠNG COKB

Tô Hoài Việt; Đỗ Văn Nhơn; Mai Trung Thành; Huỳnh Vĩnh Phát

doi:10.59294/HIUJS.KHTT.2026.046

Từ khóa:

biểu diễn tri thức, hệ cơ sở tri thức, suy diễn, ontology

Tóm tắt

Mô hình tri thức về các đối tượng tính toán COKB là một hướng tiếp cận hiện đại trong biểu diễn tri thức dựa trên ontology, cho phép mô hình hóa tri thức một cách có cấu trúc và hỗ trợ suy luận hiệu quả. Mô hình này đã được áp dụng thành công trong nhiều lĩnh vực như hệ chuyên gia, hệ hỗ trợ giải bài tập tự động thông minh và các hệ hỗ trợ truy vấn tri thức khác nhau. Tuy nhiên, việc triển khai và quản trị các cơ sở tri thức theo COKB vẫn còn gặp nhiều khó khăn do thiếu các công cụ hỗ trợ phù hợp. Các công cụ ontology hiện có chủ yếu dựa trên Description Logic, chỉ đáp ứng được các cấu trúc tri thức đơn giản và chưa hỗ trợ đầy đủ các thành phần như toán tử, hàm và luật suy diễn. Bài báo này đề xuất một hệ quản trị cơ sở tri thức được thiết kế chuyên biệt cho mô hình COKB. Hệ thống được xây dựng theo kiến trúc nhiều tầng, cung cấp các chức năng quản lý và truy vấn tri thức. Ngoài ra, bài báo trình bày chi tiết kiến trúc hệ thống, các thành phần chức năng và thuật toán xử lý truy vấn. Kết quả thử nghiệm cho thấy hệ thống hoạt động hiệu quả và khắc phục được những hạn chế của các công cụ ontology hiện nay.

Abstract

The Computational Objects Knowledge Base (COKB) model is a modern ontology-based approach to knowledge representation, supporting structured knowledge modeling and efficient reasoning. This model has been successfully applied in various domains, such as expert systems, intelligent problem solving systems and many knowledge query systems. However, the implementation and management of knowledge bases based on COKB still meet several challenges due to the lack of appropriate supporting tools. Existing ontology tools are primarily based on Description Logic, which only supports simple knowledge structures and does not fully accommodate components such as operators, functions and inference rules. A Knowledge Base Management System (KBMS) specifically designed for the COKB model is proposed in this paper. The system is developed based on a multi-layer architecture, providing functionalities for knowledge management and querying. In addition, the paper presents the system architecture, functional components, and query processing algorithms in detail. Experimental results demonstrate that the proposed system operates effectively and addresses some limitations of existing ontology tools.

Tài liệu tham khảo

[1] N. V. Do, "Ontology COKB for designing knowledge-based systems," in Proceeding of 13th International Conference on Intelligent Software Methodologies, Tools, and Techniques, 2014.

[2] Hien D. Nguyen, Nhon V. Do, Vuong T.Pham, "A method for designing Knowledge-based Systems and Application," in Applications Computational Intelligence Multi-Disciplinary Research, Elsevier, 2022, pp. 159-185.

[3] Nhon Do, Thanh T. Mai, "Perfect COKB Model and Reasoning Methods for the design of Intelligent Problem Solvers," in International Conference on Intelligent Software Methodologies, Tools, and Techniques, Japan, 2017.

[4] Đ. V. Nhơn, "Các hệ thống trí tuệ nhân tạo ứng dụng trong giáo dục," Hong Bang International University Journal of Science, 2023.

[5] Diem Nguyen, "Intelligent Problem Solving about Functional Component of COKB Model and Application," in International Conference on Computational Collective Intelligence Technologies and Applications, 2014.

[6] Phat Huynh, Nhon V. Do, "A Variation of COKB Model for Solving Problems about Chemical Elements," in International Conferene on Knowledge and Systems Engineering, 2015.

[7] Nhon V. Do, Thanh T. Mai, Long N. Hoang, "A Knowledge-Based Model for Designing the Knowledge Querying System in Education," in International Conference on Research, Innovation and Vision for the Future, Ho Chi Minh, 2022.

[8] Nhon V. Do, Thanh T. Mai, "A Knowledge Representation Model for Designing the Knowledge Querying System in Programming Language C/C++," in International Conference on Computing and Communication Technologies (RIVF), 2023.

[9] Trúc Ly, "Xây dựng hệ chuyên gia hổ trợ chẩn đoán và điểu trị các biến chứng trên mạch máu nhỏ của bệnh đái tháo đường," Luận văn thạc sĩ, Hồ Chí Minh City, 2013.

[10] Franz Baader, Technische Universität, Dresden, Ian Horrocks, University of Oxford, Carsten Lutz, Universität Bremen, Uli Sattler, University of Manchester, An Introduction to Description Logic, Cambridge University Press , 2017.

[11] C. M. Keet, An Introduction to Ontology, Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0, 2018.

[12] Research, Stanford Center for Biomedical Informatics, "Protégé," The Stanford University School of Medicine, The Stanford University School of Medicine, 2025.

[13] Inc, About Franz, "TopBraid Composer," About Franz Inc.

[14] Ontotext, "GraphDB," Ontotext, 2023.

[15] Group, ART, "VocBench," Università degli Studi di Roma Tor Vergata, Roma , 2023.