PHÂN TÍCH ĐẶC ĐIỂM SỬ DỤNG KHÁNG SINH VÀ TƯƠNG TÁC THUỐC TRÊN BỆNH NHÂN HIV/AIDS ĐIỀU TRỊ NỘI TRÚ TẠI BỆNH VIỆN NHÂN ÁI
DOI:
https://doi.org/10.59294/HIUJS.KHTT.2026.026Từ khóa:
HIV/AIDS, kháng sinh, tương tác thuốc, ARV, điều trị nội trúTóm tắt
Đặt vấn đề: Bệnh nhân HIV/AIDS điều trị nội trú thường phải phối hợp thuốc kháng retrovirus (ARV) với kháng sinh để xử trí các nhiễm trùng cơ hội, làm gia tăng nguy cơ tương tác thuốc và biến cố bất lợi. Mục tiêu: Mô tả tình hình sử dụng kháng sinh và xác định tỷ lệ, đặc điểm, cơ chế cũng như một số yếu tố liên quan đến tương tác thuốc ở bệnh nhân HIV/AIDS nội trú tại Bệnh viện Nhân Ái. Phương pháp: Nghiên cứu mô tả cắt ngang trên 240 hồ sơ bệnh án nội trú của bệnh nhân HIV/AIDS có sử dụng kháng sinh trong thời gian từ 01/01/2025 đến 30/6/2025. Tương tác thuốc được rà soát bằng Stockley’s Drug Interactions, Drugs.com, Medscape Multi-Drug Interaction Checker và Micromedex. Kết quả: Phần lớn bệnh nhân nhập viện ở giai đoạn lâm sàng 2-4, được điều trị bằng phác đồ ARV 3 thuốc và 70.0% hồ sơ bệnh án ghi nhận từ 5 thuốc trở lên. Nhóm kháng sinh được sử dụng nhiều nhất là aminoglycosid (16.7%), carbapenem (14.6%) và cephalosporin (12.5%). Có 93.8% hồ sơ bệnh án xuất hiện ít nhất một cặp tương tác giữa kháng sinh và thuốc ARV; tương tác dược động học chiếm ưu thế (83.4%), chủ yếu ở mức thay đổi chuyển hóa thuốc. Các cặp cần lưu ý gồm rifampicin - efavirenz/nevirapine và tenofovir - amikacin/vancomycin/ceftriaxone. Nguy cơ tương tác cao hơn ở nhóm tuổi ≥ 50, BMI ≥ 23 kg/m², thời gian nhiễm HIV ≥ 5 năm, có ≥ 2 bệnh đi kèm và sử dụng ≥ 3 thuốc ARV (p < 0.05). Kết luận: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực hành giúp chuẩn hóa rà soát tương tác thuốc, lựa chọn kháng sinh hợp lý và tăng cường theo dõi chức năng gan - thận cho bệnh nhân HIV/AIDS nội trú tại bệnh viện chuyên sâu.
Tài liệu tham khảo
[1] Cục Phòng chống HIV/AIDS, Định hướng năm 2023 và những năm tiếp theo: Hướng tới chấm dứt dịch bệnh AIDS vào năm 2030. Hà Nội, Việt Nam, 2022.
[2] Bộ Y tế, Quyết định số 5968/QĐ-BYT về việc ban hành hướng dẫn điều trị và chăm sóc HIV/AIDS. Hà Nội, Việt Nam, 2021.
[3] Bộ Y tế, Hướng dẫn sử dụng kháng sinh. Hà Nội, Việt Nam: Nhà xuất bản Y học, 2015.
[4] H. T. K. Huyền, Dược lâm sàng. Hà Nội, Việt Nam: Nhà xuất bản Y học, 2006.
[5] H. A. H. Al Sayed et al., "Clinically significant drug interactions between antiretroviral and coprescribed drugs in HIV infected patients: retrospective cohort study," Med. Pharm. Rep., vol. 95, no. 3, pp. 260-266, 2022.
[6] M. Tinggaard et al., "Potential drug-drug interactions between antiretroviral drugs and comedications, including dietary supplements, among people living with HIV: A clinical survey," HIV Med., vol. 24, no. 1, pp. 46-54, 2023.
[7] C. Faiela et al., "Antibiotic prescription for HIV-positive patients in primary health care in Mozambique: A cross-sectional study," S. Afr. J. Infect. Dis., vol. 37, no. 1, p. 340, 2022.
[8] Bộ Y tế, Dược thư quốc gia Việt Nam, xuất bản lần thứ 3. Hà Nội, Việt Nam, 2022.
[9] Bộ Y tế, Quyết định số 5948/QĐ-BYT về việc ban hành danh mục tương tác thuốc chống chỉ định trong thực hành lâm sàng tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Hà Nội, Việt Nam, 2021.
[10] N. Barber, "Designing information technology to support prescribing decision making," Qual. Saf. Health Care, vol. 13, no. 6, pp. 450-454, 2004.
[11] J. D. Strope et al., "Drug-drug interactions in patients with HIV and cancer in Sub-Saharan Africa," AIDS Rev., vol. 23, no. 1, pp. 13-27, 2021.
[12] N. T. T. Hà, "Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và một số yếu tố liên quan ở bệnh nhân đồng nhiễm HIV/lao điều trị nội trú," Tạp chí Y học Việt Nam, tập 480, số 2, 2019.
[13] A. Savarino, "Drug-drug interactions between antiretroviral therapy and antituberculosis treatment: Clinical implications for HIV/TB coinfection," Clin. Pharmacokinet., vol. 59, no. 9, pp. 1095-1110, 2020.
