Tái trình hiện giới trong phim hoạt hình của hãng Studio Ghibli
DOI:
https://doi.org/10.59294/HIUJS2026042Từ khóa:
đại diện giới, Studio Ghibli, nữ quyền tự do, lý thuyết đóng khung, phim hoạt hìnhTóm tắt
Nghiên cứu này phân tích hệ thống 16 bộ phim hoạt hình của Studio Ghibli (giai đoạn 1984 - 2014) nhằm nhận diện cấu trúc tái trình hiện giới và diễn ngôn về nữ quyền. Vận dụng Lý thuyết Đóng khung (Framing Theory) và Nữ quyền tự do (Liberal Feminism), nghiên cứu sử dụng hệ thống mã hóa 26 chỉ mục kết hợp giữa phân tích định lượng và định tính. Kết quả cho thấy Studio Ghibli đã kiến tạo một mô hình đại diện giới tiến bộ: 68% nhân vật chính là nữ và hơn 50% phim đặt phụ nữ vào trung tâm tự sự. Hình tượng nhân vật nữ được “giải thiêng” khỏi các chuẩn mực sắc đẹp và định kiến thụ động truyền thống; họ đa dạng về nghề nghiệp, giàu sức mạnh nội tâm (77.3% được mô tả là mạnh mẽ) và sở hữu quyền tự quyết cao. Đặc biệt, quan hệ giới được tái cấu trúc theo hướng hợp tác bình đẳng (72.7%) thay vì lệ thuộc, trong đó hôn nhân không phải là đích đến duy nhất. Những kết quả này khẳng định Studio Ghibli đã thiết lập một "khung diễn giải" nhân văn, thách thức cái nhìn nam giới (male gaze) và góp phần thúc đẩy bình đẳng giới trong văn hóa đại chúng
Tài liệu tham khảo
[1] R. M. Entman, “Framing: Toward clarification of a fractured paradigm,” Journal of Communication, vol. 43, no. 4, pp. 51-58, 1993.
[2] R. Tong, Feminist Thought: A More Comprehensive Introduction, 3rd ed. Boulder, CO, USA: Westview Press, 2009.
[3] C. Kramarae and P. Treichler, “A Feminist Dictionary,” Firebrand Books, 1990.
[4] E. Goffman, “Frame Analysis: An Essay on the Organization of Experience,” Harvard University Press, 1974.
[5] C. M. Byerly and K. Ross, “Women and Media: A Critical Introduction,” Blackwell Publishing, 2006.
[6] D. W. England, L. Descartes, and M. A. CollierMeek, “Gender role portrayal and the Disney princesses,” Sex Roles, vol. 64, no. 7-8, pp. 555- 567, 2011, doi: 10.1007/s11199-011-9930-7.
[7] N. Wolf, “The Beauty Myth: How Images of Beauty Are Used Against Women,” HarperCollins, 1991.
[8] I. Cho and K. Macomber, “Female subjectivity in contemporary anime,” Journal of Japanese Studies, 2022.
[9] R. Michael et al., “Female agency in Japanese animation,” Animation Studies, 2012.
[10] S. J. Napier, Anime from Akira to Princess Mononoke: Experiencing Contemporary Japanese Animation,” Palgrave, 2001.
[11] T. Iles, “Female voices, male words: Problems of communication, identity, and gendered social construction in contemporary Japanese cinema,”Electronic Journal of Contemporary Japanese Studies, 2005.
[12] G. Tuchman, “The symbolic annihilation of women by the mass media,” in Hearth and Home: Images of Women in the Mass Media,” G. Tuchman, A. K. Daniels, and J. Benet, Eds. Oxford University Press, 1978, pp. 3-38.
[13] H. McCarthy, Hayao Miyazaki: Master of Japanese Animation. Stone Bridge Press, 2002.
[14] J. Ellis, “Anime and the politics of emotion,” Cultural Studies Review, 2010.
[15] M. Bryce and J. Stephens, “Rewriting female heroism in Studio Ghibli films,” Journal of Popular Culture, 2003.
[16] J. Sierra et al., “Environmental ethics in Ghibli narratives,” Ecocinema Studies, 2015.
[17] L. Mulvey, “Visual pleasure and narrative cinema,” Screen, vol. 16, no. 3, pp. 6-18, 1989.
